Παγκόσμια υπόσχεση αρμονικής επίλυσης διαφορών

0

1ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ- ΛΙΣΑΒΟΝΑ , ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΥΠΟΣΧΕΣΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

Η ενσωμάτωση της Οδηγίας 2008/52/ΕΚ της ΕΕ περί Διαμεσολάβησης στην εγχώρια νομοθεσία είναι πλέον γεγονός! Μετά το επιτυχημένο, αναμφίβολα, στάδιο διαβούλευσης, το σχέδιο νόμου για τη Διαμεσολάβηση σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις τίθεται προς ψήφιση στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Αν και ο δρόμος είναι μακρύς, οι προοπτικές είναι πολύ καλές. Ο θεσμός αυτός έχει μέλλον! Καταλυτική προς τούτο, υπήρξε η μετάβασή μου στη πανέμορφη, αλλά βροχερή Λισσαβόνα, τον περασμένο Οκτώβριο, όπου διεξήχθη το 1ο Διεθνές Συνέδριο για τη Διαμεσολάβηση, που συνδιοργανώθηκε από το CAAP (Centre of Administration and Public Policies from School of Social and Political Sciences) και το GRAL (Office for Alternative Dispute Resolution, Ministry of Justice). Οι εργασίες του εν λόγω Συνεδρίου, στο οποίο συμμετείχαν δικαστές, δικηγόροι, διαμεσολαβητές, αντιπρόσωποι κέντρων Διαμεσολάβησης, ακόμα και εκπρόσωποι Υπουργείων Δικαιοσύνης από πολλά μέρη του κόσμου (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ισπανία, Βραζιλία, Καναδά, Σλοβενία, Ολλανδία, Ιταλία, Κροατία, Ιρλανδία, Βέλγιο, Γερμανία) , κινήθηκαν γύρω από μία συγκριτική επισκόπηση του τρόπου ένταξης του θεσμού αυτού στις έννομες τάξεις των συμμετεχόντων χωρών και τις προοπτικές εξέλιξης αυτού. Mέρος του Συνεδρίου αφιερώθηκε και στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να επικοινωνήσουμε το νέο θεσμό στην κοινωνία, το λεγόμενο «mediation communication».
Η εμπειρία αυτή ήταν ιδιαίτερα εποικοδομητική και τα συμπεράσματα άκρως ενδιαφέροντα!
Ως μοναδική ελληνική συμμετοχή, θεωρώ υποχρέωσή μου να σας μεταφέρω όσα είδα και άκουσα. Εν συντομία λοιπόν, θα προσπαθήσω να δώσω, όσο καλύτερα γίνεται μέσα από αυτές τις γραμμές, το στίγμα του Συνεδρίου.
Κατά κοινή ομολογία όλων των συμμετεχόντων, βασικό συστατικό της επιτυχημένης λειτουργίας του θεσμού της Διαμεσολάβησης είναι η σωστή ενημέρωση του κοινού. Προς επίτευξη του ως άνω σκοπού, πολλές από τις χώρες που έχουν ήδη εντάξει το θεσμό αυτό στο δικαιϊκό τους σύστημα, χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Διαφημιστικά “spot” μεταδίδονται από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, ενώ μεγάλο κομμάτι της ενημέρωσης έχει επωμιστεί το διαδίκτυο, όπου προβάλλονται ευφάνταστα βίντεο, τα οποία με άμεσο και ιδιαιτέρως κατανοητό τρόπο παρουσιάζουν το πώς λειτουργεί ο θεσμός αυτός στην πράξη. Μάλιστα στον Καναδά «προχώρησαν» ακόμη πιο πολύ, προβάλλοντας ένα reality show με θέμα την Οικογενειακή Διαμεσολάβηση.
Βέβαια, η προώθηση και επικοινωνία του θεσμού προς τους πολίτες, στηρίζεται από πολλά κράτη και μέσω της κρατικής χρηματοδότησης. Ήδη σε πολλές χώρες στον κόσμο (όπως Πορτογαλία, Καναδάς, Σλοβενία, Ολλανδία), κρατικοί φορείς, είτε εξ ολοκλήρου, είτε μερικώς, χρηματοδοτούν τη Διαμεσολάβηση, δίνοντας έτσι ένα επιπλέον κίνητρο στα μέρη να προσφύγουν σε αυτήν (Public Mediation). Στην Πορτογαλία συγκεκριμένα, τα μέρη καταβάλλουν για τη συμμετοχή τους στη διαδικασία της διαμεσολάβησης, το συμβολικό ποσό των 50,00 ευρώ. Ο Δήμος δε της Λισσαβόνας, έχει συστήσει γραφεία Διαμεσολάβησης, στα οποία μπορούν να καταφύγουν οι πολίτες για την επίλυση των διαφορών τους με το Δήμο.
Στο σημείο αυτό αξίζει να λεχθεί ότι όλοι οι Σύνεδροι υποστήριξαν την άποψη ότι για να λειτουργήσει σωστά ο θεσμός της Διαμεσολάβησης, θα πρέπει πρωτίστως όλος ο νομικός κόσμος να τον «αγκαλιάσει». Στον Καναδά οι δικηγόροι είναι υποχρεωμένοι να ενημερώνουν τους πελάτες τους για το θεσμό της Διαμεσολάβησης, ενώ σε κάποιες πολιτείες είναι υποχρεωτικό, σε αστικές υποθέσεις, τα μέρη να προσπαθήσουν πρώτα να λύσουν τη διαφορά μέσω της Διαμεσολάβησης και κατόπιν να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη. Στη Γαλλία δε, η νομοθεσία επιτρέπει στους εργοδότες να συμπεριλαμβάνουν στις συμβάσεις, που υπογράφουν με τους εργαζόμενους, τη διαμεσολάβηση ως τρόπο επίλυσης των διαφορών τους.
Κοινή άποψη όλων των ομιλητών ήταν ότι Διαμεσολάβηση η οποία γίνεται από σωστά εκπαιδευμένους και αμερόληπτους διαμεσολαβητές θα οδηγήσει στην επιτυχία του θεσμού. Στα περισσότερα κράτη δε, η εκπαίδευσή και πιστοποίησή αυτών γίνεται από ιδιωτικούς ή δημόσιους φορείς, οι οποίοι όμως αξιολογούνται και ελέγχονται από το κράτος, για το επίπεδο της εκπαίδευσης που παρέχουν. Επίσης τονίστηκε ότι κρίσιμο στοιχείο σε κάθε Διαμεσολάβηση είναι η εμπιστοσύνη στη διαδικασία. Για την επίτευξη του ως άνω σκοπού είναι απαραίτητο να υπάρχουν κανόνες, οι οποίοι ελέγχουν την ποιότητα της διαδικασίας, ενώ παράλληλα, σημαντικό ρόλο κατέχει και η θέσπιση Κώδικα Δεοντολογίας, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος Διαμεσολάβησης. Ήδη, έχει εκπονηθεί ένας Ευρωπαϊκός Κώδικας Δεοντολογίας για τους διαμεσολαβητές, ο οποίος θεσπίζει ορισμένες αρχές που μπορεί να ακολουθήσει προαιρετικά κάθε διαμεσολαβητής, ενώ παρόμοιοι κώδικες υπάρχουν σε πολλές χώρες, οι οποίες στηρίζουν τον εν λόγω θεσμό.
Ιδιαίτερης μνείας έτυχε η οικογενειακή διαμεσολάβηση, το λεγόμενο «family mediation». Η ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στα συμφέροντα και τις ανάγκες των παιδιών και να μοιραστεί « αναίμακτα» η γαμική περιουσία, οδηγεί όλο και περισσότερους δικηγόρους να προτείνουν και να προωθούν τη διαμεσολάβηση ως το μέσο που θα επιλύσει αποτελεσματικά τις διαφορές των πελατών τους, εστιάζοντας στα συμφέροντα των μερών. Ήδη από το 1985, χρονιά κατά την οποία ψηφίστηκε στον Καναδά ο νόμος που εισήγαγε το θεσμό του “no fault divorce” (διαδικασία διαζυγίου κατά την οποία δεν εξετάζεται ποιος ευθύνεται για τον κλονισμό του γάμου), η Διαμεσολάβηση χρησιμοποιείται ευρέως για την επίλυση οικογενειακών διαφορών.
Την τελευταία ημέρα του Συνεδρίου εξεπλάγην ευχάριστα με τις εισηγήσεις για την εφαρμογή της διαμεσολάβησης σε νέους τομείς, όπως σε ποινικές υποθέσεις (penal mediation), σε υποθέσεις που ανακύπτουν μεταξύ των κρατουμένων σε σωφρονιστικά ιδρύματα (mediation in prison), σε τραπεζικές/πιστωτικές διαφορές (credit mediation), στη σχολική διαμεσολάβηση ( school mediation) ), ατη διαμεσολάβηση σε διαφορές της τοπικής κοινωνίας (community mediation) και στη περιβαλλοντική διαμεσολάβηση (environmental mediation) }.
Εκτός από τα στενά όρια της οικογένειας, η Διαμεσολάβηση χρησιμοποιείται για την επίλυση διαφορών σε επίπεδο κοινωνίας ( community mediation). Σε χώρες πολυπολιτισμικές, στις οποίες πλέον ανήκει και η Ελλάδα, είναι συχνό το φαινόμενο συγκρούσεων μεταξύ των μελών αυτής. Διαφορετικά βιώματα, νοοτροπίες και θρησκευτικές πεποιθήσεις, οδηγούν πολλές φορές σε διαφορές ή αψιμαχίες, οι οποίες προς χάριν της αρμονικής συμβίωσης στα πλαίσια μια ειρηνικής κοινωνίας, θα πρέπει να λύνονται όσο πιο αρμονικά γίνεται, με αντιμετώπιση των προβλημάτων στη πηγή τους.
Τέτοιες συγκρούσεις λαμβάνουν, όμως, χώρα και στη μικρογραφία της κοινωνίας, το σχολείο. Βέβαια, οι διαφορές αυτές δύναται να οφείλονται και σε άλλου τύπου λόγους όπως σε οικογενειακά προβλήματα, σε δυσκολίες προσαρμογής ή σε επικοινωνιακά προβλήματα.. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί πρόγραμμα Διαμεσολάβησης στα σχολεία ( school mediation), υπό το σκεπτικό ότι το σχολείο, ως χώρος όπου διαμορφώνονται συμπεριφορές, αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την εκμάθηση διαφορετικών τρόπων επίλυσης διαφορών που βασίζονται στο διάλογο, την ανοχή, τον σεβασμό και την υπευθυνότητα.
Ακόμα και ένα κοινωνικό αγαθό, όπως το περιβάλλον, (environmental mediation) και συγκεκριμένα οι διαφορές που σχετίζονται με αυτό, ως απότοκο της ανθρώπινης δραστηριότητας, μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο Διαμεσολάβησης. Για παράδειγμα, σε περιβαλλοντικές διαφορές που ανακύπτουν είτε σε επίπεδο πόλεων, νομών, πολιτειών ή και χωρών, η Διαμεσολάβηση αποτελεί ένα «εργαλείο», το οποίο με κατάλληλη χρήση μπορεί να δώσει λύσεις σε τέτοιου είδους διαφορές, ενώ βρίσκει ήδη συχνή εφαρμογή σε πολλές χώρες της Βόρειας Ευρώπης και της Αμερικής.
Είναι κοινό μυστικό ότι η διαμεσολάβηση έρχεται σε αντίθεση με τη γενικότερη αντίληψη που επικρατεί ότι οι διαφορές μπορούν να λυθούν μόνο στα δικαστήρια. Ο θεσμός της Διαμεσολάβησης, στοχεύει όχι μόνο στην βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας της απονομής δικαιοσύνης, αλλά κυρίως στη διαφύλαξη της κοινωνικής ειρήνης με τη διευθέτηση της διαφοράς ως αποτέλεσμα της σύμμετρης και φιλικής ικανοποίησης των κατ’ ιδίαν συμφερόντων των μελών. Η επίλυση διαφορών και διαφωνιών δια της δικαστικής οδού δεν είναι μόνον δαπανηρή και χρονοβόρα, αλλά μπορεί να καταστρέψει επικερδείς επιχειρηματικές σχέσεις, οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσαν να συνεχιστούν προς όφελος των ιδίων και του ευρύτερου επαγγελματικού ή κοινωνικού χώρου. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι όλες οι ομιλίες στο συνέδριο εμπεριείχαν τουλάχιστον μία φορά την λέξη ΑΡΜΟΝΙΑ « HARMONY».
Στο σημείο αυτό, επιτρέψετε μου να κλείσω με μία φράση της Επιτρόπου για τα θέματα δικαιοσύνης και αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κας Viviane Reding : «Καλώ τα κράτη μέλη να δείξουν φιλοδοξία και να υιοθετήσουν γρήγορα τους κανόνες της ΕΕ για τη διαμεσολάβηση: τουλάχιστον θα πρέπει να καταστεί δυνατός ο φιλικός διακανονισμός διασυνοριακών διαφορών. Αλλά γιατί να σταματήσουμε εκεί; Γιατί να μην ισχύουν τα ίδια μέτρα και σε εθνικό επίπεδο; Τελικά, αυτοί που θα ωφεληθούν είναι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις, οι κοινωνίες και οι οικονομίες και το ίδιο το σύστημα δικαιοσύνης».

Της Εύης Αυλογιάρη,
Δικηγόρου-Διαπιστευμένης Διαμεσολαβήτριας (CIArb London)
Ειδικής Συμβούλου Διαπραγματεύσεων

 

Σχόλια