Χρήστος Ροζάκης – Αντιπρόεδρος του ΕΔΑΔ

0

Μιλώντας, αποκλειστικά, στο Lawnet.gr, ο Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφέρεται στη λειτουργία της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα, τα πολλά προβλήματα που ανακύπτουν κατά την απονομή της και δε διστάζει να καταθέσει τη δική του ρηξικέλευθη πρόταση για την αντιμετώπιση του ζητήματος. Ο κ. Ροζάκης εστιάζει, στις σύγχρονες προοπτικές του ΕΔΑΔ, τη συμμόρφωση της ελληνικής έννομης τάξης προς τις αποφάσεις του, αλλά και στο πάντα επίκαιρο ζήτημα της σύγκρουσης της εθνικής νομοθεσίας με την αντιστοιχη ευρωπαϊκή.

L : Τα τελευταία 24ωρα, μετά την απόφαση του ΕΔΑΔ, σύμφωνα με την οποία ελληνοκύπριοι πολίτες καλούνται να προσφεύγουν ενώπιον της «επιτροπής αποζημιώσεων» στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου, για το θέμα της διεκδίκησης των περιουσιών τους, δημοσιεύματα στον τουρκικό τύπο κάνουν λόγο για μεγάλη νίκη της Τουρκίας. Παρά τη διατύπωση της απόφασης, με την οποία καθίσταται σαφές ότι δεν αναγνωρίζεται η λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου», δε λείπουν και αναφορές περί de facto αναγνώρισης του ψευδοκράτους. Τι θα σχολιάζατε σχετικά;

Χ.Ρ.   Θα έλεγα ότι μια προσεκτική ανάγνωση της απόφασης δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια τέτοια διαπίστωση. Το κράτος το οποίο ήταν διάδικο στη υπόθεση ήταν η Τουρκία, ακριβώς επειδή η χώρα αυτή κατέχει παρανόμως τμήμα της Κύπρου. Και, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, οτιδήποτε συμβαίνει στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, και παραβιάζει δικαιωμάτα, βαρύνει την Τουρκία, κι όχι την τοπική κυβέρνηση, η οποία αποτελεί εκτελεστικό βραχίονα της. Αυτό το σχήμα αποκλείει, εκ προιμίου, όποια σκέψη αναγνώρισης της «TΔΒΚ» απο το Δικαστήριο . Κατά συνέπεια η επιτροπή αποζημιώσεων, για την οποία η πλειοψηφία του Δικαστήριου βρήκε ότι ανταποκρίνεται σε ένα ένδικο μέσο αποτελεσματικό, που πρέπει να εξαντληθεί πριν απο την προσφυγή στο Στρασβούργο, δεν είναι ένδικο μέσο της ανύπαρκτης κρατικής οντότητας. Είναι τουρκικό ένδικο μέσο, που θεωρείται ότι η Τουρκία έχει θεσπίσει. Τα de facto στοιχεία στα οποία αναφέρεστε αφορούν , και πάλι, την Τουρκία. Η απόφαση, ακολουθώντας, απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου, αναγνωρίζει ότι μια δύναμη κατοχής έχει τη δυνατότητα να εφαρμόζει μέτρα ή να υιοθετεί ρυθμίσεις, στο κατεχόμενο έδαφος, που καθορίζουν τη λειτουργία της κατεχόμενης περιοχής. Εδώ η πλειοψηφία έδωσε μια εξαιρετικά ευρεία ερμηνεία της υπόθεσης της Νοτιοδυτικής Αφρικής, στην οποία το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είχε αποφανθεί ότι ορισμένες δραστηριότητες του τοπικού πληθυσμού μιας κατεχόμενης περιοχής, μπορούν να ρυθμίζονται απο τις δυνάμεις κατοχής,ληξιαρχικά θέματα, λ.χ), για χάρη της ομαλής λειτουργίας της κοινωνίας. Ομως η θεσμοθέτηση ενός ενδίκου μέσου αποζημιώσεων δεν αποτελεί. βέβαια, ένα μέτρο καθημερινής διευκόλυνσης της ζωής των κατοίκων, και για αυτό αναφέρθηκα σε μια διασταλτική ερμηνεία της λογικής της Χάγης

L : Έχετε, πολλές φορές, αναφερθεί στις συχνές καταδίκες της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ποια δικαιώματα, ως επί το πλείστον-αν χωρεί κατηγοριοποίηση-αφορούν οι καταδίκες αυτές;

Χ.Ρ.   Ο μεγαλύτερος αριθμός παραβιάσεων εξακολουθεί να αφορά τη διάρκεια δίκης (Αρθρο 6). Αλλά υπάρχουν και άλλες παραβιάσεις του Αρθρου 6 (δίκαιη δίκη), όπως, λ.χ., παραβιάσεις που αφορούν υπερβολική τυπολατρία στην οποία υποπίπτουν πολλές φορές τα ανώτατα ελληνικά δικαστήρια, για να απορρίψουν ως απαράδεκτες υποθέσεις, διαφορετικά βάσιμες. Με αυξανόμενο ρυθμό, επίσης, εισάγονται προσφυγές στο Στρασβούργο που αφορούν ευπαθείς ομάδες, συνθήκες κράτησης, ιδιαίτερα αλλοδαπών, κακομεταχείριση, και επιπόλαιο τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται απο τις αρχές η εξέταση αιτημάτων για τη χορήγηση πολιτικού ασύλου. Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι δυστυχώς η Ελλάδα θεωρείται από πολλές ευρωπαικές χώρες ως αναξιόπιστη στο θέμα της εξέτασης αυτών των αιτημάτων, και, για το λόγο αυτό, και κατά απόκλιση απο τη συμφωνία «Δουβλίνο ΙΙ», δεν προωθούν στην Ελλάδα άτομα που ζητούν πολιτικό άσυλο, και εξετάζουν τις περιπτώσεις με τις δικές τους διαδικασίες. Την ίδια στάση τηρεί, πλέον και το Στρασβούργο, το οποίο, για ορισμένες περιπτώσεις ιδιαίτερης διακινδύνευσης, ζητάει απο τις χώρες στις οποίες βρίσκεται αλλοδαπός με αίτημα πολιτικού ασύλου, να μη τον προωθούν στην Ελλάδα, ως χώρα πρώτης εισόδου στην ΕΕ, αλλά να εξετάζουν αυτοτελώς το αίτημα του.

Υπάρχει, επίσης, μια άλλη κατηγορία παραβιάσεων, με φθίνουσα, πάντως βαρύτητα, κι αυτή αφορά περιουσιακά δικαιώματα (απαλλοτριώσεις, αποζημιώσεις, κλπ), που, όμως, σε σχέση μετο παρελθόν, έχει αριθμητικά περιοριστεί.

L : Πολύς λόγος γίνεται για τη μη συμμόρφωση της Ελλάδας προς τις αποφάσεις του Δικαστηρίου του Στρασβούργου. Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η πρακτική; Παρατηρείτε βελτίωση της κατάστασης με την πάροδο του χρόνου;

Χ.Ρ.  Δεν θα έλεγα ότι η μη συμμόρφωση αποτελεί ένα μείζον ελληνικό πρόβλημα. Αφορά ειδικές περιπτώσεις, όπως λ.χ. την άρνηση εσωτερικών δικαστηρίων να εναρμονιστούν με τις αποφάσεις του Στρασβούργου και να ανταποκριθούν στο πνεύμα του διατακτικού τους. Η δίοικηση, αντιθέτως, συμμορφώνεται, έστω κι αν υπάρχουν κάποιες καθυστερήσεις.

L : Αν σας ζητούσε κανείς να κάνετε μία κατάταξη της Ελλάδας με βάση τον βαθμό συμμόρφωσης, αλλά και τον αριθμό των προσφυγών κατά κάθε χώρας, που υπόκειται στη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου, τι θα λέγατε;

Χ.Ρ.   Το ποσοτικό κριτήριο δεν είναι πάντοτε ασφαλές για να καταδείξει το πραγματικό επίπεδο προστασίας που ισχύει σε κάθε χώρα. Πάντως, θα πρέπει να τονιστεί ότι η Ελλάδα, ενώ δεν παρουσιάζει ένα μεγάλο αριθμό προσφυγών, σε σχέση με χώρες ανάλογου πληθυσμού, ωστόσο έχει υψηλό αριθμό παραδεκτών υποθέσεων, που ξεπερνάει σημαντικά το γενικό μέσο όρο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν ορισμένες δομικές αδυναμίες στην προστασία, που οδηγούν σε επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις, έστω κι αν ένα μεγάλο μέρος απο αυτές αφορά τη διάρκεια δίκης.

L : Στην Ελλάδα τίθεται συχνά το ζήτημα της σύγκρουσης του εθνικού με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Πιστεύετε ότι υφίσταται τέτοιο ζήτημα ή έγκειται στην ερμηνεία των εκάστοτε οικείων διατάξεων από τον εθνικό δικαστή; Τι θα προτείνατε για την επίλυση του θέματος;

Χ.Ρ.  Παρά τη πολυχρόνια συμμετοχή της Ελλάδας στους ευρωπαικούς θεσμούς, αντιμετωπίζει ακόμα προβλήματα προσαρμογής στις απαιτήσεις, που προκύπτουν, φυσικά, απο τις δεσμέύσεις και τις υποχρεώσεις που έχει συμβατικά αναλάβει. Θα έλεγα ότι, σε αυτή τη λογική, η ελληνική έννομη τάξη κινείται με βραδείς ρυθμούς στην προσαρμογή της με το ευρωπαικό, lato sensu, δίκαιο. Η απάντηση στο ερώτημα σας είναι, φυσικά, μια εντατικοποίηση της προσπάθειας για μια ταχύτερη προσαρμογή, που μόνο θετικά θα συμβάλει στον εκσυγχρονισμό των θεσμών μας και του δικαίου μας. Οπως, επίσης, και μια ερμηνεία του δικαίου μας, συμπεριλαμβανομένου και του Συντάγματος, που να προσπαθεί να συμβιβάζει κάθε φορά τα ευρωπαικά θέσφατα με το υπάρχον δίκαιο, κι όχι να το αγνοεί, στη λογική της εφαρμογής του εθνικού δικαίου.

L : Προσφάτως δρομολογήθηκε, με την υπογραφή του σχετικού Πρωτοκόλλου από τη Ρωσία, σειρά μεταρρυθμίσεων που αναμένεται να βελτιώσουν το επίπεδο και την ταχύτητα απονομής της δικαιοσύνης από το ΕΔΑΔ. Τι μπορεί να περιμένει, με την ολοκλήρωση της σχετικής μεταρρύθμισης, ο Ευρωπαίος πολίτης;

Χ.Ρ.   Δυστυχώς η μεγάλη καθυστέρηση στην επικύρωση του Πρωτοκόλλου είχε ως αποτέλεσμα οι βασικές ρυθμίσεις του, που ήταν απαραίτητες για τη μεταρρύθμιση των διαδικασιών του Δικαστηρίου, να έχουν ουσιαστικά ξεπεραστεί. Είτε γιατί, στο μεταξύ, το Δικαστήριο βρήκε ανάλογους τρόπους να υπερκεράσει τα σχετικά προβλήματα, είτε γιατί ο αριθμός των υποθέσεων έχουν πια τόσο αυξηθεί, ώστε οι μετριοπαθείς διατάξεις του δεν επαρκούν σήμερα. Ωστόσο, παρόλα αυτά, το νέο Πρωτόκολλο θα αποτελέσει, για λίγο ακόμα χρονικό διάστημα, μια διαδικαστική ανακούφιση για το Δικαστήριο. Και παρά το γεγονός ότι δεν αποβλέπει άμεσα στο να βελτιώσει την κατάσταση των προσφευγόντων, ωστόσο, με το να διευκολύνει σχετικά την επιδίκαση των υποθέσεων, βοηθάει το Δικαστήριο στην καλύτερη απονομή της δικαιοσύνης. Από την οποία όλοι, βέβαια, θα ωφεληθούν. Επίσης, θα πρέπει να τονιστεί ότι η καθυστέρηση στην επικύρωση, είχε τη θετική συέπεια να κινητοποιηθεί και το Δικαστήριο, και τα κράτη μέλη της Σύμβασης στην κατεύθυνση λήψης πιό προωθημένων μέτρων για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η σύνοδος του Ιντερλάκεν (Φεβρουάριος 2010), στην οποία μετείχαν όλα τα κράτη μέλη κατέληξε σε μια σειρά εποικοδομητικών προτάσεων, που πηγαίνουν πολύ πιο μακρυά απο το Πρωτόκολλο, και που βαθμιαία θα αρχίσουν να εφαρμόζονται. Είναι θετικό ότι στη σύνοδο αυτή επιβεβαιώθηκε, για μια ακόμα φορά, η πεποίθηση των κρατών ότι το μείζον αγαθό της ατομικής προσφυγής θα πρέπει να διατηρηθεί ανέπαφο – κάτι που είχε για κάποιο διάστημα σοβαρά αμφισβητηθεί -, κι ότι τα κράτη θα πρέπει να ενεργοποιήσουν εσωτερικούς μηχανισμούς προστασίας των δικαιωμάτων, που με σοβαρότητα να προλαμβάνουν ή να καταστέλουν παραβιάσεις στο εσωτερικό τους. Η πρωτογενής ευθύνη προστασίας αυτά πρέπει να βαρύνει.

L : Το υπουργείο Δικαιοσύνης προωθεί νομοσχέδιο για την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης στην Ελλάδα, καθώς, όπως συχνά επισημαίνεται, οι σημειούμενες καθυστερήσεις αγγίζουν τα όρια της αρνησιδικίας. Από την ευρωπαϊκή σας εμπειρία, ποια μέτρα θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της κατάστασης;

Χ.Ρ.   Νομίζω ότι ένα ειδικό ένδικο μέσο το οποίο να δίνει τη δυνατότητα προσφυγής σε αυτό των παραπονουμένων, το οποίο θα έχει την εξουσία, πρώτον, να απαιτεί την άμεση επιτάχυνση της καθυστερημένης δίκης, και, δεύτερον, να αποζημιώνει ικανοποιητικά τον παραπονούμενο, είναι ότι μπορούμε να ζητήσουμε σήμερα, ως απάντηση στο μεγάλο πρόβλημα. Φυσικά, η καλύτερη λύση θα ήταν η οργάνωση της δικαιοσύνης με τρόπο τέτοιο που να μην υπάρχουν καθυστερήσεις.

 

Σχόλια