Πολιτικό… βαμπίρ το Ευρωσύνταγμα! – Η προσπάθεια της αυστριακής προεδρίας να το νεκραναστήσει και η σοβαρή πολλαπλή κρίση ταυτότητας της Eυρωπαϊκής Ενωσης

0

Tου Πετρου Παπακωνσταντινου Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Το θεμελιώδες, μεταφυσικό ερώτημα αναφέρεται όχι βέβαια στους κοινούς θνητούς, αλλά στο Eυρωσύνταγμα, που βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας μετά το διπλό «όχι» των δημοψηφισμάτων σε Γαλλία και Ολλανδία, τον Μάιο και τον Ιούνιο, αντίστοιχα, του 2005. Hταν η αυστριακή προεδρία της Ευρωπαϊκής Eνωσης που συνεκάλεσε, τρόπος του λέγειν, «ιατρικό συμβούλιο» την περασμένη Τετάρτη, παρουσιάζοντας το εξαμηνιαίο πρόγραμμά της ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με τη δεδηλωμένη πρόθεση να επαναφέρει το Eυρωσύνταγμα στη ζωή. Οι γνωματεύσεις των θεραπόντων ιατρών παρουσίασαν εντυπωσιακές αποκλίσεις. «Για την Ολλανδία, το Eυρωσύνταγμα είναι νεκρό», ήταν η κατηγορηματική απόφανση του υπουργού Εξωτερικών Μπέρναρντ Μποτ. Αντιθέτως, η Αυστριακή ομόλογός του Ούρσουλα Πλάσνικ διατύπωσε με εξόχως λυρικό τρόπο την αισιόδοξη εκδοχή της… νεκροφάνειας! Το Eυρωσύνταγμα, δήλωσε η επικεφαλής της αυστριακής διπλωματίας, διανύει περίοδο «χειμερίας νάρκης, καλυμμένο από ένα στρώμα χιονιού» και εκείνο που χρειάζεται είναι η «αλλαγή (εννοείται, πολιτικού) κλίματος» στην Ευρώπη, ώστε να ξαναζωντανέψει. Επειγόντως χειρουργείο Μια ενδιάμεση εκδοχή, που παραδέχεται την κρισιμότητα της κατάστασης αλλά αφήνει περιθώρια ελπίδας στους ανησυχούντες συγγενείς, είναι εκείνη που διατύπωσε ο Βρετανός, φιλελεύθερος ευρωβουλευτής, Αντριου Νταφ: «Το Eυρωσύνταγμα δεν είναι νεκρό», εκτίμησε ο κ. Νταφ, «αλλά έχει υποστεί αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Χρειάζεται επειγόντως χειρουργείο, και όχι για αισθητικούς λόγους». Για τη συγκεκριμένη μορφή της χειρουργικής επέμβασης, η κυρίαρχη άποψη που διαμορφώνεται στους κόλπους του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου είναι να τεθεί ένα αναθεωρημένο κείμενο σε πανευρωπαϊκό δημοψήφισμα, παράλληλα με τις ευρωεκλογές του 2009, ώστε να αποφευχθεί η διαπλοκή του με την εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση κάθε χώρας. Με άλλα λόγια, να μην καταψηφίσουν το Eυρωσύνταγμα οι πολίτες της άλφα ή βήτα χώρας, απλώς για να εκφράσουν τη δυσαρέσκεια στην κυβέρνησή τους. Στο ευρύ φάσμα των διαγνώσεων ήρθε να προστεθεί εκείνη του Νικολά Σαρκοζί. Μιλώντας προφανώς όχι με την ιδιότητα του υπουργού Εσωτερικών, αλλά του προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας εν αναμονή, ο φιλόδοξος πολιτικός φάνηκε να κλίνει προς την εκδοχή ότι το Eυρωσύνταγμα είναι κλινικά νεκρό και μπορεί να χρησιμεύσει μόνον ως… δωρητής σώματος! Αυτό υποννοεί, τουλάχιστον, η πρότασή του να απομονωθούν από το ογκώδες κείμενο της «ευρωπαϊκής συνταγματικής συνθήκης» οι βασικές θεσμικές αλλαγές που δεν έχουν τύχει ιδιαίτερης κριτικής (πρόεδρος και υπουργός Εξωτερικών της Ενωσης, τρόπος λήψης αποφάσεων κ.λπ.) και να επικυρωθούν από τα εθνικά κοινοβούλια. Η προσπάθεια ορισμένων να νεκραναστηθεί, εν είδει πολιτικού… βαμπίρ, το Eυρωσύνταγμα που απέρριψαν, σε πείσμα των εισηγήσεων των κυρίαρχων πολιτικών δυνάμεων, οι λαοί της Γαλλίας και της Ολλανδίας, αποκτά χαρακτηριστικά ιδεολογικής εμμονής. Ασφαλώς, ο Αυστριακός καγκελάριος Βόλφγκανγκ Σούσελ είχε δίκιο όταν εκτιμούσε, στο Στρασβούργο, ότι η απόρριψη του Eυρωσυντάγματος έφερε στην επιφάνεια ένα «ρήγμα εμπιστοσύνης μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών, από τη μια πλευρά, και των ευρωπαϊκών θεσμών, από την άλλη». Εσπευσε όμως να αναιρέσει ο ίδιος τη σωστή εκτίμησή του, προτείνοντας ένα είδος «Οδικού Χάρτη», με συγκεκριμένα βήματα και καταληκτικές ημερομηνίες, ώστε να γίνει δυνατή η έγκριση του Eυρωσυντάγματος. Περίεργη αντίληψη περί δημοκρατίας αυτή που υπονοεί ότι, όποτε οι πολίτες ψηφίζουν κάτι αντίθετο από αυτό που τους εισηγούνται οι ελίτ, το μόνο πρόβλημα είναι να μεταπεισθούν οι… πολίτες! Οι αιτίες του «όχι» Αν και οι ηγέτες των «25» υποτίθεται ότι διανύουν περίοδο «περισυλλογής» για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μετά το γαλλικό και το ολλανδικό «όχι», ουδείς φαίνεται διατεθειμένος να αναζητήσει τα θεμελιώδη αίτια της περιλάλητης «κρίσης εμπιστοσύνης». Τα πράγματα, όμως, είναι μάλλον απλά. Κατά γενική ομολογία, δύο ήταν οι αποφασιστικοί παράγοντες που τροφοδότησαν την «εξέγερση των ψηφοφόρων». Ο πρώτος παράγοντας ήταν η εδραιωμένη πεποίθηση ότι το Eυρωσύνταγμα και γενικότερα η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση διαπνέονται από μια σκληρά νεοφιλελεύθερη λογική, που αποδιαρθρώνει το κοινωνικό κράτος. Ιδιαίτερα η περίφημη «οδηγία Μπολκεστάιν» για τη φιλελευθεροποίηση των υπηρεσιών (στις οποίες απασχολούνται τα δύο τρίτα των Ευρωπαίων εργαζομένων) λειτούργησε ως καταλύτης, φέρνοντας στο προσκήνιο το φάντασμα του «Πολωνού υδραυλικού». Ωστόσο, οι κυρίαρχες δυνάμεις της Ενωσης όχι μόνο δεν άλλαξαν ούτε κατά ένα γιώτα τη γενική, οικονομική τους φιλοσοφία, αλλά ετοιμάζονται να εγκρίνουν και αυτή την «οδηγία Μπολκεστάιν» στο Ευρωκοινοβούλιο, τον ερχόμενο μήνα. Ο δεύτερος, θεμελιώδης παράγοντας που τροφοδότησε τη δυσαρέσκεια των πολιτών ήταν η πορεία αέναης γεωγραφικής διεύρυνσης της Ενωσης σε βάρος της κοινωνικής συνοχής και της πολιτικής ολοκλήρωσης. Σε αυτό το πεδίο ρόλο καταλύτη, τουλάχιστον στη Γαλλία, έπαιξε η προοπτική ένταξης της Τουρκίας, που συγκεντρώνει για διάφορους λόγους, εκ δεξιών και εξ αριστερών, την αντίθεση της πλειοψηφίας των Ευρωπαίων, όπως κατέδειξαν όλες οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις. Αλλά και σε αυτό το ζήτημα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κινήθηκαν στη διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που τους υπέδειξαν οι πολίτες. Αντί για ένα, προσωρινό έστω, πάγωμα της διεύρυνσης ώστε να εξετασθούν σοβαρά οι οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις της, ξεκίνησαν, τον περασμένο Οκτώβριο, τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, προσθέτοντας μάλιστα (χάρη στη σκληρή μάχη που έδωσε η Αυστρία) και την Κροατία στο επόμενο, μετά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, κύμα της διεύρυνσης. Πολιτική έκλειψη Η κρίση ταυτότητας της Ευρωπαϊκής Ενωσης επεκτείνεται και στην εξωτερική της πολιτική. Στο πρωτοχρονιάτικο διάγγελμά του, ο πρόεδρος της Γαλλίας, Ζακ Σιράκ, εξέφρασε τις προσδοκίες μεγάλου μέρους Ευρωπαίων, όταν έκανε λόγο για υπέρβαση του «μονοπολικού» (εννοείται, υπό αμερικανική ηγεμονία) κόσμου. Ωστόσο, το όραμα της ευρωπαϊκής πολιτικής χειραφέτησης εμφανίζεται πιο μακρινό από κάθε άλλη φορά. Η ανομολόγητη συνενοχή πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων με τη CIA στην πολύκροτη υπόθεση των παράνομων απαγωγών και η απόλυτη σύμπλευση της ευρωπαϊκής τρόικα με την Ουάσιγκτον στην εν εξελίξει ιρανική κρίση ενισχύουν την αίσθηση ότι η «ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική», για το προβλέψιμο μέλλον, ή θα είναι συμπλήρωμα της αμερικανικής ή δεν θα υπάρχει καθόλου. Η πικρή αλήθεια είναι ότι η Ρωσία και η Κίνα, παρά το πολύ μικρότερο οικονομικό τους βάρος, αναδύονται βαθμιαία ως αυτόνομοι «παίκτες» στην παγκόσμια σκακιέρα, ενώ η Ευρωπαϊκή Eνωση διανύει φάση πολιτικής έκλειψης. Eχει λεχθεί ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση εξελίσσεται μέσω αλλεπάλληλων κρίσεων. Δεν αποκλείεται και η σημερινή κρίση να οδηγήσει, τελικά, σε ένα νέο άλμα. Αλλά η υπέρβαση της γενικευμένης παράλυσης προϋποθέτει τον σχηματισμό μιας κρίσιμης μάζας χωρών και λαών, με σαφή αντίληψη για την κοινωνική και πολιτική ταυτότητα της Ευρώπης. Αυτό το νόημα είχε η πρόταση του Ζακ Σιράκ για μια «ευρωπαϊκή πρωτοπορία» που θα αποτελείται από τις 12 χώρες της Eυρωζώνης. Βραχυπρόθεσμα, αυτή η πρόταση θα μπορούσε να ξεμπλοκάρει, πολιτικά, τα πράγματα δεδομένου ότι στους «12» δεν περιλαμβάνονται η πάντα ευρωσκεπτικιστική Βρετανία και οι ακραιφνώς φιλοαμερικανικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Μακροπρόθεσμα, ουδείς αγνοεί ότι το να αποκτήσει η Ευρώπη ένα παγκόσμιο πολιτικό βάρος ανάλογο με την οικονομική της ισχύ είναι κάτι το αδιανόητο χωρίς τη Βρετανία. Για να επιστρέψουμε στο Eυρωσύνταγμα, ο διάλογος που εγκαινιάζεται από την αυστριακή προεδρία δεν προοιωνίζεται ιδιαίτερα αποτελέσματα, πέραν του να συντηρείται το θέμα στην επικαιρότητα και να κερδηθεί κάποιος χρόνος. Η ουσιαστική διαπραγμάτευση δε θα ξεκινήσει πριν από το πρώτο εξάμηνο του 2007, οπότε θα αναδειχθούν νέες κυβερνήσεις στη Γαλλία και την Ολλανδία, ενώ την ευρωπαϊκή προεδρία θα ασκεί η ισχυρή, Γερμανία. Οι συγκυρίες δίνουν την ευκαιρία στην Aγκελα Μέρκελ, που συνέβαλε καθοριστικά στην υπέρβαση της πρόσφατης κρίσης γύρω από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, να παίξει τον πρωταγωνιστικό ρόλο, απέναντι στον Γόρδιο Δεσμό του Eυρωσυντάγματος.