Προκειμένου να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να προσαρμόσει το βάρος αποδείξεως και να εξετάσει τα στοιχεία που είχε στην κατοχή του ο Frontex
Ο Alaa Hamoudi, Σύρος υπήκοος, ισχυρίσθηκε ότι στις 28 και 29 Απριλίου 2020 υπήρξε θύμα συνοπτικής επαναπροώθησης. Υποστήριξε ότι, στις 28 Απριλίου 2020, 22 άτομα, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος, έφθασαν στη Σάμο με σκοπό να ζητήσουν άσυλο. Κατά την άφιξή τους, όμως, η τοπική αστυνομία κατάσχεσε τα τηλέφωνά τους, τα οδήγησε στην παραλία όπου τα υποχρέωσε να επιβιβασθούν εκ νέου σε σκάφος και τα επαναπροώθησε στη
θάλασσα. Την επομένη, σκάφος της τουρκικής ακτοφυλακής τα περισυνέλεξε και τα μετέφερε στην Τουρκία. Ο A. Hamoudi διατείνεται ότι, κατά τη διάρκεια της επίμαχης συνοπτικής επαναπροώθησης, αεροσκάφος επιτήρησης το οποίο ήταν στην υπηρεσία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) πραγματοποίησε επανειλημμένα πτήσεις πάνω από το σημείο του συμβάντος.
Με αγωγή που άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο A. Hamoudi ζήτησε να υποχρεωθεί ο Frontex σε ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που ισχυρίζεται ότι υπέστη λόγω της συνοπτικής επαναπροώθησης στην οποία εμπλεκόταν ο Frontex. Εκτιμώντας ότι τα στοιχεία που είχε προσκομίσει ο A. Hamoudi δεν αποδείκνυαν με πειστικό τρόπο ότι ήταν παρών κατά την επίμαχη συνοπτική επαναπροώθηση και
ότι υπέστη βλάβη εξαιτίας της, το Γενικό Δικαστήριο 1 απέρριψε την αγωγή ως προδήλως αβάσιμη, χωρίς να εξετάσει τις αιτήσεις του A. Hamoudi να υποχρεωθεί ο Frontex να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα τα οποία είχε στην κατοχή του και τα οποία μπορούσαν να τεκμηριώσουν τους ισχυρισμούς που προβάλλονταν με την αγωγή . Κατόπιν τούτου, ο A. Hamoudi άσκησε αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου.
Με τη σημερινή απόφαση το Δικαστήριο αναιρεί την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη και αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
Το Δικαστήριο κρίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε προσβολή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας του A. Hamoudi, καθόσον δεν εφάρμοσε ορθώς τους κανόνες περί του βάρους αποδείξεως και περί της διεξαγωγής των αποδείξεων στο πλαίσιο προβαλλόμενης συνοπτικής επαναπροώθησης στην οποία εμπλεκόταν ο Frontex.
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι ο Frontex, ως μέρος της ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής, ευθύνεται νομικά για τις δραστηριότητες που ελέγχει ή συντονίζει. Επιπλέον, ο σχετικός με τον Frontex κανονισμός 2 επιβάλλει στον εν λόγω οργανισμό υποχρέωση να διασφαλίζει, κατά τις δραστηριότητές του, τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων καθώς και την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης .
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, θα καθίστατο κενό περιεχομένου αν απαιτούνταν από τα θύματα συνοπτικής επαναπροώθησης σε περιοχή όπου διεξήγε επιχειρήσεις ο Frontex να αποδείξουν με πειστικά στοιχεία ότι η επίμαχη επαναπροώθηση πράγματι συνέβη και ότι τα ίδια ήταν παρόντα κατά το συμβάν αυτό. Πράγματι, κατά τον χρόνο επέλευσης τέτοιων περιστατικών, τα θύματα βρίσκονται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση η οποία καθιστά εξαιρετικά δυσχερή, αν όχι και αδύνατη, τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων, γεγονός που μπορεί στην πράξη να
θέτει τον Frontex υπό καθεστώς ασυλίας και να υπονομεύει την αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των συγκεκριμένων θυμάτων. Επιπλέον είναι πιθανό ο Frontex να έχει στην κατοχή του στοιχεία ικανά να αποδείξουν την ύπαρξη συνοπτικών επαναπροωθήσεων, δεδομένου ότι έχει καθήκον να συλλέγει επιχειρησιακά δεδομένα και ότι υπέχει υποχρέωση να μεριμνά για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο
πλαίσιο των επιχειρήσεών του.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο κρίνει ότι το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας απαιτεί προσαρμογή του βάρους αποδείξεως, υπό την έννοια ότι πρόσωπο που ισχυρίζεται ότι υπήρξε θύμα συνοπτικής επαναπροώθησης στην οποία εμπλεκόταν ο Frontex δεν υποχρεούται να προσκομίσει πειστικά αποδεικτικά στοιχεία, αλλά αρχή αποδείξεως όσον αφορά τη διεξαγωγή της επιχείρησης και την παρουσία του κατά τη διάρκειά της. Επιπλέον, το Δικαστήριο κρίνει ότι, εν προκειμένω, η γραπτή μαρτυρία του A. Hamoudi και ένα άρθρο του Τύπου στο οποίο περιγράφεται η επιχείρηση συνοπτικής επαναπροώθησης της οποίας ισχυρίζεται ότι υπήρξε θύμα αποτελούσαν αρκούντως λεπτομερή, συγκεκριμένα και συγκλίνοντα στοιχεία ώστε να συνιστούν τέτοια αρχή αποδείξεως.
Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία προσκομίζεται τέτοια αρχή αποδείξεως, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να διερευνήσει την υπόθεση προκειμένου να διακριβώσει το υποστατό της επίμαχης συνοπτικής επαναπροώθησης και την παρουσία του θύματος κατά τη διάρκειά της. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να διατάξει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας ή μέτρα διεξαγωγής αποδείξεων προκειμένου να προσκομίσει ο Frontex όλα τα κρίσιμα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του, όπως είχε ζητήσει ο A. Hamoudi.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο αναιρεί την πρωτόδικη διάταξη και αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου να αποφανθεί εκ νέου επ’ αυτής, λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις που επιβάλλει το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των δυνητικών θυμάτων συνοπτικής επαναπροώθησης .
