ΣτΕ Ολομ. 1169/2025
Πρόεδρος: Μιχαήλ Πικραμένος, Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας
Εισηγητής: Ταξιαρχία Κόμβου, Σύμβουλος της Επικρατείας
A. Οι κανόνες της αντικειμενικής ευθύνης και της πλήρους αποζημιώσεως ισχύουν και για τις εποπτικές αρχές, οι οποίες είτε ανήκουν στο Δημόσιο είτε αποτελούν αυτοτελή νομικά πρόσωπα [νπδδ (όπως η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς), Ανεξάρτητες Αρχές με διακεκριμένη νομική προσωπικότητα (όπως η ΡΑΕ, η Επιτροπή Ανταγωνισμού), διφυή νομικά πρόσωπα (όπως η Τράπεζα της Ελλάδος)]. Το σύστημα αστικής ευθύνης κατά τα άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ καταλαμβάνει όλους αδιακρίτως τους φορείς που ανήκουν στην εκτελεστική εξουσία. Δεν μπορεί δε να διαφοροποιηθεί η ευθύνη όταν συντρέχει παρανομία των αρχών στις οποίες υπάγεται η εποπτεία τομέων της εσωτερικής αγοράς κατά την άσκηση ή μη των εποπτικών/ελεγκτικών αρμοδιοτήτων. Συνεπώς, δεν μπορεί να είναι αυστηρότερη η προϋπόθεση της παρανομίας για τη στοιχειοθέτηση αστικής ευθύνης των εποπτικών αρχών ούτε μπορεί να είναι στενότερη η αποκατάσταση της (αποδειχθείσας και αιτιωδώς συνδεομένης με την παρανομία) ζημίας τρίτου, αφού πρόκειται για φορείς που ασκούν δημόσια εξουσία και εντάσσονται στην εκτελεστική εξουσία. Καμία επιρροή για την ευθεία εφαρμογή των άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ δεν έχει η ιδιότητα του ενάγοντος, ήτοι ως εποπτευόμενου προσώπου (φυσικού ή νομικού) ή ως επενδυτή. Επιπροσθέτως, το σύστημα των άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ παρέχει ευρύτερη προστασία των δικαιωμάτων των ζημιωθέντων προσώπων σε σχέση με την προστασία που καθιερώνεται με βάση το ενωσιακό δίκαιο για την ευθύνη των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για την ευθύνη των οργάνων κρατών μελών για παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου η οποία προϋποθέτει κατάφωρη παραβίαση κανόνα του ενωσιακού δικαίου (με μειοψηφία).
B. Οι διατάξεις που προβλέπουν τις εποπτικές αρμοδιότητες της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και τους όρους ασκήσεώς τους δεν έχουν τεθεί αποκλειστικώς χάριν του γενικού συμφέροντος, αλλά παραλλήλως αποβλέπουν και στην προστασία των δικαιωμάτων/συμφερόντων των κατ’ ιδίαν επενδυτών. Το άρ. 76Α παρ. 1 ν. 1969/1991 που προστέθηκε με το άρ. 22 ν. 3371/2005 δεν θεσπίζει κανόνα δικαίου ούτε αποτελεί την κατά την έννοια του άρ. 105 ΕισΝΑΚ απαλλακτική ρήτρα.
Γ. Εφόσον συντρέχει ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής (Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς) να αποκαταστήσει τη ζημία που υπέστη τρίτος από παράνομη παράλειψη ασκήσεως ή πλημμελή άσκηση εποπτείας εκ μέρους των οργάνων της, η ευθύνη αυτή είναι απεριόριστη και περιλαμβάνει την αποκατάσταση τόσο της περιουσιακής ζημίας όσο και της ηθικής βλάβης. Επομένως, η αποζημίωση του τρίτου είναι πλήρης. Δεν αποκλείεται, εκτός από την ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής, να ευθύνεται για τη ζημία τρίτου (επενδυτή) και η εποπτευόμενη επιχείρηση (κατά το άρ. 914 ΑΚ). Πάντως, η ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής είναι ανεξάρτητη από την ευθύνη της εποπτευόμενης επιχειρήσεως. Η τυχόν δε ευθύνη της εποπτευoμένης από αδικοπραξία δεν αποκλείει την κατά τα άρ. 105 και 106 ΕισΝΑΚ ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής. Μεταξύ τους δημιουργείται εις ολόκληρον ευθύνη κατά το άρ. 926 ΑΚ. Περαιτέρω, προβλέπεται στην οικεία νομοθεσία περιορισμένη μέχρις ορισμένου ποσού ευθύνη του Συνεγγυητικού (νπιδ) υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στον ν. 2533/1997. Η ευθύνη αυτή του Συνεγγυητικού δεν αποκλείει την ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής. Μεταξύ της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και του Συνεγγυητικού δημιουργείται εις ολόκληρον ευθύνη μόνο για το ποσό εκείνο κατά το οποίο καλύπτονται οι δύο υποχρεώσεις των νομικών αυτών προσώπων, δεδομένου ότι τα πρόσωπα αυτά δεν έχουν την ίδια έκταση ευθύνης. Για το ποσό όμως της αξιώσεως του ζημιωθέντος που υπερβαίνει το ύψος της εις ολόκληρον ευθύνης του Συνεγγυητικού και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς υπάρχει αποκλειστική ευθύνη της εποπτεύουσας αυτής αρχής, η οποία ευθύνεται απεριορίστως, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις ευθύνης των άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ (με μειοψηφία).
